DİJİTAL ÇAĞDA 11,4 MİLYARLIK SORU: MAHALLE MUHTARLIKLARI HÂLÂ GEREKLİ Mİ?

Türkiye'de kamu harcamalarında tasarruf tedbirleri, bütçe disiplini ve kaynakların etkin kullanımı her geçen gün daha fazla gündeme gelirken, yıllardır varlığını sürdüren ancak işlevi tartışılmaya başlanan bir kurum yeniden mercek altına alındı: Muhtarlık sistemi.

Türkiye genelinde toplam 50 bin 428 muhtar görev yapıyor. Bunların 18 bin 337'sini köy muhtarları oluştururken, yaklaşık 32 bin mahalle muhtarı şehir ve ilçe merkezlerinde faaliyet gösteriyor.

Uzmanlara göre asıl tartışma da burada başlıyor.

Köy Muhtarları Ayrı Bir Yerde Duruyor

Köylerde muhtarlık hâlâ önemli bir görev üstleniyor.

İçme suyu sorunu, yol çalışmaları, tarımsal destekler, mera problemleri, sosyal yardımlar ve köylünün devlet kurumlarıyla olan ilişkilerinde köy muhtarları aktif rol oynuyor.

Birçok köyde muhtar, vatandaş ile devlet arasındaki ilk temas noktası olmaya devam ediyor.

Ancak şehirlerdeki mahalle muhtarlıkları için aynı görüşü savunmak giderek zorlaşıyor.

E-Devlet Muhtarın Yerini Mi Aldı?

Bir dönem vatandaşın her işlemi için kapısını çaldığı muhtarlıklar, teknolojinin gelişmesiyle birlikte eski işlevlerinin büyük bölümünü kaybetti.

Eskiden;

• İkametgâh almak için muhtara gidiliyordu.
• Adres kayıt işlemleri için muhtara gidiliyordu.
• Evrak tasdiki için muhtara gidiliyordu.
• Çeşitli resmi belgeler için muhtarın mührü aranıyordu.

Bugün ise bu işlemlerin önemli kısmı birkaç dakika içinde E-Devlet üzerinden yapılabiliyor.

Vatandaşlar adres bilgilerine, nüfus kayıtlarına ve birçok resmi belgeye internet üzerinden ulaşabiliyor.

Bu durum şu soruyu beraberinde getiriyor:

Mahalle muhtarları günümüzde tam olarak hangi kamu ihtiyacını karşılıyor?

11 Milyar 400 Milyon Liralık Yıllık Yük

2026 yılı itibarıyla muhtar maaşlarının yaklaşık 28 bin lira seviyesinde olduğu değerlendiriliyor.

Sadece mahalle muhtarları dikkate alındığında aylık maliyetin yaklaşık 900 milyon liraya ulaştığı hesaplanıyor.

Yıllık toplam maliyet ise yaklaşık:

11 Milyar 400 Milyon Lira

Bu rakamın büyüklüğü dikkat çekiyor.

Ekonomistler kamu kaynaklarının etkin kullanılması gerektiğini vurgularken şu soruların sorulması gerektiğini belirtiyor:

• 11,4 milyar lirayla kaç okul yapılabilir?
• Kaç öğrenciye burs sağlanabilir?
• Kaç aile sağlık merkezi hizmete açılabilir?
• Kaç kilometre köy yolu asfaltlanabilir?
• Kaç sosyal konut projesine kaynak aktarılabilir?

Vatandaş Muhtarını Tanıyor Mu?

Şehir merkezlerinde yapılan sohbetlerde birçok vatandaş yaşadığı mahallenin muhtarının adını dahi bilmediğini söylüyor.

Bazı mahallelerde muhtarlık ofislerinin gün içinde uzun süre kapalı olduğu yönünde eleştiriler bulunurken, vatandaşlar çoğu işlemlerini artık internet üzerinden tamamladıklarını ifade ediyor.

Bu durum, muhtarlık sisteminin günümüz şartlarına uygun biçimde yeniden yapılandırılması gerektiği yönündeki görüşleri güçlendiriyor.

Tasarruf Vatandaştan mı Başlamalı, Sistemden mi?

Son yıllarda elektrikten doğalgaza, ulaşımdan temel gıda ürünlerine kadar birçok alanda vatandaşın tasarruf yapması gerektiği yönünde çağrılar yapılıyor.

Ancak kamuoyunda giderek daha yüksek sesle dile getirilen bir görüş var:

"Vatandaşın cebindeki son kuruş hesaplanırken, devlet de artık işlevini yitirmiş yapıları gözden geçirmeli."

Kamu yönetimi uzmanları, mahalle muhtarlıklarının tamamen kaldırılması yerine yeni görev tanımlarıyla güçlendirilmesi ya da daha verimli bir modele dönüştürülmesinin tartışılabileceğini belirtiyor.

Asıl Tartışma Kişiler Değil Sistem

Bu tartışmanın merkezinde muhtarlar değil, sistem yer alıyor.

Elbette mahallesi için gece gündüz çalışan, vatandaşın sorunlarını takip eden ve aktif görev yapan çok sayıda muhtar bulunuyor.

Ancak dijital dönüşümün hızlandığı bir dönemde, on binlerce mahalle muhtarlığının mevcut yapısıyla devam edip etmemesi artık kamuoyu tarafından daha sık sorgulanıyor.

Türkiye'nin önündeki temel soru ise şu:

Dijital çağda mahalle muhtarlıkları mevcut haliyle devam etmeli mi, yoksa kamu kaynaklarının daha verimli kullanılması için yeni bir modele mi geçilmeli?a